Katalog online biblioteki (OPAC): czego oczekują czytelnicy i jak sprawić, by był widoczny w Google

Katalog online biblioteki (OPAC) to publiczna wyszukiwarka zbiorów, w której czytelnik — z komputera albo telefonu — sprawdza, czy książka jest dostępna, rezerwuje ją i przedłuża wypożyczenie bez dzwonienia do biblioteki. Żeby katalog rzeczywiście pracował na rzecz biblioteki, musi być łatwy do znalezienia: podlinkowany ze strony biblioteki i z wizytówki w Google, z czytelnym adresem i stronami, które wyszukiwarka może przeczytać.

Z tego artykułu dowiesz się, czego czytelnicy oczekują od katalogu online, jakie funkcje są dziś standardem i co zrobić, aby Twój katalog był widoczny w Google.

Co to jest OPAC i czym różni się od „katalogu w systemie”?

OPAC (ang. Online Public Access Catalog) to ta część systemu bibliotecznego, którą widzi czytelnik. Bibliotekarz pracuje w panelu z pełnymi danymi — inwentarzem, rekordami MARC 21, historią wypożyczeń. Czytelnik w katalogu online widzi tylko to, co mu potrzebne: tytuł, autora, opis, okładkę, status egzemplarza i miejsce na półce.

Dobrze zaprojektowany OPAC zdejmuje z personelu sporo rutynowych pytań: „czy jest książka X?”, „do kiedy mam oddać?”, „czy mogę przedłużyć?”. Czytelnik znajduje odpowiedź sam, o każdej porze.

Warto też odróżnić katalog online od strony internetowej biblioteki. Strona informuje o godzinach otwarcia, wydarzeniach i regulaminie; katalog odpowiada na pytanie „czy macie tę książkę i kiedy mogę ją wypożyczyć?”. Oba miejsca powinny być ze sobą połączone: ze strony biblioteki jednym kliknięciem przechodzi się do katalogu, a z katalogu — z powrotem do informacji o bibliotece i jej filiach. Dla czytelnika to jedna usługa, nawet jeśli technicznie działa w dwóch różnych systemach.

Dlaczego czytelnicy potrzebują katalogu online

• Oszczędność czasu. Zanim przyjdą do biblioteki, wiedzą, czy książka jest na miejscu.
• Samoobsługa. Rezerwacja i prolongata bez telefonu i bez kolejki.
• Dostęp z telefonu. Większość osób szuka informacji na smartfonie — katalog, który nie działa dobrze na małym ekranie, w praktyce nie istnieje.
• Odkrywanie zbiorów. Nowości, okładki i opinie innych czytelników zachęcają do wypożyczeń lepiej niż sama lista sygnatur.
• Kontrola własnego konta. Historia wypożyczeń, terminy zwrotów i aktywne rezerwacje w jednym miejscu.

Funkcje dobrego katalogu online — lista kontrolna

Jeśli oceniasz obecny katalog albo porównujesz systemy, sprawdź poniższe punkty:

Jak sprawić, by katalog był widoczny w Google

Czytelnicy coraz częściej wpisują w Google po prostu „biblioteka [nazwa miejscowości]” albo tytuł książki z nazwą miasta. Kilka prostych działań sprawia, że trafią wtedy do Twojej biblioteki i jej katalogu.

1. Wyraźny link ze strony biblioteki

Umieść link „Katalog online” w głównym menu strony biblioteki, a nie w zakładce „Dla czytelników → Usługi → Inne”. Linki ze strony biblioteki pomagają też wyszukiwarce odkryć katalog.

2. Profil Firmy w Google

Uzupełnij wizytówkę biblioteki w Google (Profil Firmy): godziny otwarcia każdej filii, telefon, zdjęcia i link do katalogu online. To ją widzi większość osób szukających biblioteki w okolicy.

3. Krótki, stały adres

Adres katalogu powinien być łatwy do zapamiętania i niezmienny — zmiana adresu po latach oznacza utratę linków i pozycji w wynikach wyszukiwania.

4. Strony, które wyszukiwarka może przeczytać

Wyszukiwarki indeksują strony, które mają własny adres i treść w HTML. Jeśli każdy tytuł w katalogu ma osobną stronę z opisem, a katalog nie jest zablokowany przed robotami, rośnie szansa, że pojawi się w wynikach. Podstawowe zasady opisuje przewodnik Google „Podstawy SEO”. Przy wyborze systemu zapytaj dostawcę, jak jego katalog radzi sobie z indeksowaniem.

5. Treść, która żyje

Nowości, zestawienia tematyczne, wydarzenia i spotkania autorskie — regularnie aktualizowane treści dają czytelnikom (i wyszukiwarce) powód, by wracać.

Najczęstsze błędy katalogów online

Wiele bibliotek ma katalog online „od zawsze”, ale korzysta z niego garstka czytelników. Najczęściej przyczyną jest jeden z poniższych problemów:

• Katalog ukryty głęboko na stronie — czytelnik musi przejść przez trzy podstrony, żeby go znaleźć.
• Brak wersji mobilnej — na telefonie trzeba powiększać ekran, a przyciski są za małe.
• Wyniki bez statusu — czytelnik widzi opis książki, ale nie wie, czy egzemplarz jest na półce i w której filii.
• Brak samoobsługi — katalog pozwala tylko szukać, a rezerwacja i prolongata nadal wymagają telefonu.
• Zmieniający się adres — po aktualizacji systemu stare linki przestają działać, a wyszukiwarka „zapomina” o katalogu.
• Nieaktualne dane — nowości pojawiają się w katalogu z tygodniowym opóźnieniem, bo trafiają do systemu dopiero po ręcznym opracowaniu.

Jak sprawdzić, czy katalog działa

Zamiast oceniać katalog „na oko”, obserwuj kilka prostych wskaźników co kwartał:

1. liczba prolongat i rezerwacji wykonanych przez czytelników online,
2. liczba telefonów z pytaniem „czy jest książka…” — powinna spadać,
3. liczba przeterminowanych wypożyczeń — przypomnienia z linkiem do konta pomagają ją ograniczyć,
4. liczba wejść z Google na stronę biblioteki i do katalogu — dla domeny, którą zarządza biblioteka, sprawdzisz ją w narzędziu Google Search Console.

Te same liczby świetnie sprawdzają się w sprawozdaniu dla organu prowadzącego — pokazują, że inwestycja w system przekłada się na realną wygodę mieszkańców.

Jak zachęcić czytelników do korzystania z katalogu

1. Pokazuj adres katalogu na plakatach, zakładkach do książek i na rewersie karty czytelnika.
2. Przy zakładaniu konta od razu pokaż czytelnikowi, jak sprawdzić termin zwrotu i przedłużyć wypożyczenie.
3. W przypomnieniach e-mail o terminie zwrotu dodawaj link do konta w katalogu.
4. Publikuj w mediach społecznościowych linki do nowości prosto z katalogu.

Więcej o automatycznych przypomnieniach i elektronicznej karcie czytelnika piszemy w artykule biblioteka bez papieru.

Katalog online w Libroo

W Libroo katalog online i konto czytelnika są częścią systemu — nie trzeba ich dokupować. Czytelnik widzi historię wypożyczeń, rezerwacje i może samodzielnie przedłużyć wypożyczenie. Katalog uruchamiasz w ustawieniach biblioteki pod własną subdomeną, np. twojabiblioteka.libroo.pl (instrukcję znajdziesz w poradniku o ustawieniach biblioteki). Dla czytelników jest też aplikacja mobilna, w której przedłużają wypożyczenia, rezerwują książki i widzą swoją historię.

Jeśli Twój obecny katalog jest trudny w obsłudze albo nie działa na telefonie, napisz na kontakt@libroo.pl — pokażemy, jak wygląda katalog online w Libroo. O tym, jak przygotować przejście na nowy system, przeczytasz w artykule migracja z MAK+ krok po kroku.

Najczęstsze pytania