Kod kreskowy w bibliotece to po prostu numer egzemplarza albo karty czytelnika zapisany tak, żeby skaner odczytał go w ułamku sekundy – bez przepisywania cyfr i bez literówek. Do etykiet na książkach i kart czytelników najczęściej używa się kodu Code 128, rzadziej Code 39; kod EAN-13 z numerem ISBN, wydrukowany przez wydawcę na okładce, identyfikuje tytuł, a nie konkretny egzemplarz. W tym artykule podpowiadamy, jak ułożyć numerację, na czym drukować etykiety, jaki skaner USB wybrać, jak go skonfigurować i co zrobić, gdy „skaner nie działa”.
Jakie kody kreskowe stosuje się w bibliotece?
Kod kreskowy to tylko sposób zapisu – tę samą liczbę można zakodować w kilku symbolikach. Skaner musi obsługiwać symbolikę, której używasz (większość popularnych skanerów czyta wszystkie poniższe), a system – rozpoznać zeskanowany numer.
| Symbolika | Co zapisuje | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Code 128 | Cyfry, litery i znaki ASCII; zwarty, z wbudowaną sumą kontrolną | Etykiety egzemplarzy i karty czytelników – dziś najczęstszy wybór |
| Code 39 | Cyfry, wielkie litery i kilka znaków (np. - . / + %) | Starsze systemy i etykiety; kod jest dłuższy niż Code 128 przy tym samym numerze |
| Codabar | Cyfry i kilka znaków specjalnych | Spotykany w starszych bibliotekach, zwłaszcza za granicą |
| EAN-13 (ISBN) | 13 cyfr – dla książek z prefiksem 978 lub 979 | Nadrukowany przez wydawcę na okładce; identyfikuje wydanie, nie egzemplarz |
| QR i inne kody 2D | Dłuższe teksty, np. adres strony | Plakaty, linki do katalogu online, karty wyświetlane na ekranie telefonu |
Numeracja kodów kreskowych i filie
Zanim wydrukujesz pierwszą etykietę, ustal zasady numeracji. Zmiana w połowie oklejania zbiorów oznacza drukowanie wszystkiego od nowa.
- Unikalność w całej sieci. Kod egzemplarza nie może się powtórzyć w żadnej filii. Najprostszy sposób to stały prefiks filii, np.
F01,F02, i kolejny numer:F01000123. - Stała długość. Numery o tej samej długości (z zerami na początku) łatwiej porównać na oko i trudniej pomylić z innym numerem, np. inwentarzowym.
- Bez spacji i znaków diakrytycznych. Wystarczą cyfry, ewentualnie wielkie litery i myślnik. Spacja jest na etykiecie niewidoczna, a polskie znaki sprawiają kłopot skanerom pracującym w trybie klawiatury.
- Osobna pula dla czytelników. Karty czytelników warto numerować inaczej niż książki (np. inny prefiks lub długość), żeby człowiek od razu widział, co trzyma w ręku.
- Nie używaj numerów ponownie. Kod egzemplarza wycofanego ze zbiorów zostaje „zajęty” – tak jak numer inwentarzowy. Inaczej historia wypożyczeń dwóch różnych książek się pomiesza.
Kod kreskowy nie musi być tym samym co numer inwentarzowy. Wiele bibliotek drukuje jednak oba numery na etykiecie: kod do skanowania, numer inwentarzowy do odczytu przez człowieka. Więcej o numeracji inwentarzowej przeczytasz w tekście Ewidencja zbiorów w bibliotece.
Druk etykiet: drukarki i materiały
Etykieta na książce jest dotykana przy każdym wypożyczeniu i zwrocie, dlatego materiał ma takie samo znaczenie jak drukarka.
| Sposób | Zalety | Na co uważać |
|---|---|---|
| Drukarka laserowa + arkusze A4 z etykietami | Drukarka zwykle już jest w bibliotece; dobre do druku seriami po akcesji | Ustaw druk w skali 100% (bez „dopasuj do strony”), inaczej etykiety się przesuną |
| Drukarka termotransferowa (z taśmą) | Trwały nadruk, etykiety z rolki, wygodny druk pojedynczych sztuk | Dodatkowy koszt drukarki i taśm; trzeba dobrać taśmę do materiału etykiety |
| Drukarka termiczna bezpośrednia | Tania w eksploatacji, bez taśmy | Nadruk blaknie od światła i ciepła – lepsza do paragonów niż do książek |
| Drukarka atramentowa | Dostępna niemal wszędzie | Tusz może się rozmazywać; etykiety trzeba zabezpieczyć folią |
Materiał i naklejanie
- Folia lub papier z laminatem. Etykiety foliowe (np. poliestrowe) albo papierowe przykryte przezroczystą folią ochronną wytrzymują lata wypożyczeń.
- Mocny klej. Etykiety „łatwo usuwalne” są dobre do przecen w sklepie, nie do książek.
- Stałe miejsce. Naklejaj etykietę zawsze w tym samym miejscu (np. na tylnej okładce, w jednym z rogów albo w środku na wyklejce). Przy zwrotach nie szukasz kodu, tylko od razu skanujesz.
- Marginesy wokół kodu. Kod potrzebuje pustej przestrzeni po obu stronach (tzw. strefy ciszy). Nie przycinaj etykiety i nie zaklejaj jej krawędzi.
- Nie na kodzie EAN. Nie zasłaniaj kodu wydawcy, ale też nie naklejaj własnej etykiety tuż obok niego – skaner może odczytać nie ten kod, co trzeba.
Karty czytelnika z kodem kreskowym
Karta czytelnika z kodem skraca obsługę przy ladzie: jeden skan otwiera konto czytelnika i można od razu wypożyczać. Najczęściej spotykane rozwiązania to:
- Karty plastikowe (PVC) – trwałe, w formacie karty płatniczej, zwykle zamawiane w drukarni z gotową pulą numerów albo drukowane na drukarce do kart.
- Karty papierowe zalaminowane – tanie i szybkie do wydrukowania na miejscu, dobre na początek albo dla bibliotek szkolnych.
- Karta elektroniczna na telefonie – kod wyświetlony na ekranie. Uwaga: zwykły skaner laserowy często nie czyta kodów z ekranu; do tego potrzebny jest skaner obrazowy (tzw. imager).
Na karcie wystarczy kod kreskowy, numer czytelny dla człowieka i nazwa biblioteki. Nie drukuj na niej danych osobowych, takich jak PESEL czy adres – zgubiona karta nie powinna ujawniać nic poza numerem. Gdy czytelnik zgubi kartę, nadaj nowy numer i zablokuj stary, zamiast drukować duplikat z tym samym kodem.
Jak wybrać skaner kodów kreskowych USB?
Do systemu bibliotecznego działającego w przeglądarce najlepiej sprawdza się skaner pracujący w trybie klawiatury (USB HID). Komputer traktuje go jak klawiaturę: skaner „wpisuje” odczytany numer i naciska Enter. Nie trzeba instalować sterowników ani dodatkowych programów.
| Cecha | Co wybrać |
|---|---|
| Tryb pracy | USB HID (emulacja klawiatury) – działa „po wyjęciu z pudełka” |
| 1D czy 2D | Skaner 1D czyta zwykłe kody kreskowe. Skaner 2D (imager) czyta też kody QR i kody z ekranu telefonu – wart dopłaty, jeśli czytelnicy pokazują kartę w aplikacji lub przeglądarce |
| Przewodowy czy bezprzewodowy | Przewodowy jest tańszy i nie wymaga ładowania. Bezprzewodowy (z odbiornikiem USB lub Bluetooth) przydaje się przy skanowaniu całych półek i grubych tomów |
| Podstawka | Skaner w podstawce z trybem automatycznym odczytuje kod przyłożony do szybki – obie ręce zostają wolne |
| Instrukcja programowania | Upewnij się, że do skanera jest instrukcja z kodami konfiguracyjnymi (także w PDF na stronie producenta) |
Konfiguracja skanera: prefiks, sufiks, Enter i układ klawiatury
Skaner programuje się, skanując specjalne kody z jego instrukcji. Większość ustawień fabrycznych jest dobra, ale te cztery warto sprawdzić od razu:
- Enter na końcu (terminator). Skaner powinien po każdym odczycie wysłać Enter (CR). To on mówi systemowi „numer się skończył, szukaj”. Jeśli po skanie nic się nie dzieje, a numer stoi w polu – brakuje Entera. Niektóre skanery wysyłają zamiast niego Tab.
- Prefiks i sufiks. Część skanerów dokleja do kodu dodatkowe znaki, np.
^704343239@zamiast704343239, albo identyfikator symboliki (np.]C1przed kodem Code 128). System, który nie zdejmuje takich znaków, nie znajdzie książki ani czytelnika. Wyłącz je w skanerze albo sprawdź, czy system je ignoruje. - Układ klawiatury. Skaner „pisze” znakami zgodnymi z wybranym układem klawiatury. Jeśli skaner jest ustawiony na inny układ niż system operacyjny (np. niemiecki zamiast polskiego programisty), litery Y i Z mogą się zamieniać, a myślnik lub ukośnik zmienić w inny znak. Ustaw w skanerze układ zgodny z komputerem – najczęściej US / polski (programisty).
- Włączone symboliki. Zostaw włączone te, których używasz (np. Code 128 i EAN-13). Wyłączenie nieużywanych zmniejsza ryzyko odczytu niewłaściwego kodu.
Prosty test: otwórz Notatnik albo pusty dokument i zeskanuj etykietę. Powinien pojawić się dokładnie numer z etykiety, a kursor przejść do nowej linii. Wszystko ponad to – dodatkowe znaki, zamienione litery, brak nowej linii – trzeba poprawić w ustawieniach skanera.
Najczęstsze problemy i jak je rozwiązać
| Objaw | Prawdopodobna przyczyna | Co zrobić |
|---|---|---|
| Numer wpisuje się do wyszukiwarki zamiast otworzyć książkę | Kursor był w polu tekstowym | Kliknij w puste miejsce strony i zeskanuj ponownie |
| „Nie znaleziono”, choć książka jest w katalogu | Prefiks/sufiks skanera, zły układ klawiatury albo zeskanowany EAN zamiast etykiety | Zrób test w Notatniku i porównaj wynik z numerem na etykiecie |
| Skaner piszczy, ale nic się nie pojawia | Skaner bezprzewodowy połączony z innym odbiornikiem lub trybem | Sparuj go ponownie według instrukcji |
| Skaner nie reaguje na kod | Wyłączona symbolika, zniszczona lub za mała etykieta, odblask folii | Włącz symbolikę, przechyl lekko książkę, wydrukuj nową etykietę |
| Wielkie i małe litery zamienione | Włączony Caps Lock | Wyłącz Caps Lock – skaner w trybie klawiatury na niego reaguje |
| Nie czyta karty z telefonu | Skaner 1D (laserowy) | Użyj skanera 2D (imager) i zwiększ jasność ekranu |
| Etykiety wydrukowane krzywo lub przesunięte | Skalowanie w oknie drukowania | Ustaw skalę 100% i wydrukuj stronę próbną na zwykłym papierze |
Kody kreskowe i skanery w Libroo
Libroo działa w przeglądarce, więc wystarczy zwykły skaner USB w trybie klawiatury – bez sterowników i instalacji. Skaner działa w całym panelu: zeskanowana karta czytelnika otwiera jego konto, książka z półki trafia do wypożyczenia, a wypożyczona – do zwrotu. Przy skanowaniu system sam zdejmuje typowe prefiksy i sufiksy skanerów (np. ^…@), więc nie musisz od razu przeprogramowywać urządzenia.
Po zapisaniu akcesji Libroo nadaje egzemplarzom kolejne numery inwentarzowe i kody kreskowe według wzoru ustawionego osobno dla każdej filii. Etykiety z kodami (Code 128) pobierzesz dla zaznaczonych egzemplarzy albo jako pojedynczy obrazek. Szczegóły opisuje poradnik Wypożyczenie i zwrot, a pełną listę możliwości znajdziesz na stronie Funkcje. Masz nietypowy skaner albo stare etykiety z poprzedniego systemu? Napisz na kontakt@libroo.pl – pomożemy sprawdzić, czy zadziałają bez zmian. Jeśli dopiero planujesz przejście z innego programu, przeczytaj też jak przenieść dane z MAK+.
Najczęstsze pytania
Jaki kod kreskowy wybrać na etykiety książek w bibliotece?
Najczęściej Code 128 – jest zwarty, ma wbudowaną sumę kontrolną i zapisuje cyfry oraz litery. Code 39 też działa, ale przy tym samym numerze daje dłuższy kod. EAN-13 z numerem ISBN identyfikuje wydanie, a nie konkretny egzemplarz, więc nie zastąpi własnej etykiety.
Czy można wypożyczać książki, skanując ISBN z okładki?
Nie jest to dobry pomysł. Wszystkie egzemplarze tego samego wydania mają ten sam ISBN, więc system nie wie, który egzemplarz wypożyczono. Każdy egzemplarz powinien mieć własną etykietę z unikalnym kodem.
Dlaczego skaner dodaje dziwne znaki, np. ^ i @, do kodu?
To fabrycznie ustawiony prefiks i sufiks skanera. Można je wyłączyć, skanując odpowiednie kody konfiguracyjne z instrukcji skanera. Niektóre systemy, w tym Libroo, same zdejmują takie znaki przy skanowaniu.
Jaki skaner kodów kreskowych kupić do biblioteki?
Wystarczy skaner USB pracujący w trybie klawiatury (HID). Skaner 2D jest potrzebny, jeśli chcesz czytać kody QR lub karty wyświetlane na ekranie telefonu. Bezprzewodowy przydaje się przy pracy z dala od komputera, np. przy skontrum.
Skaner zamienia litery Y i Z – co zrobić?
Układ klawiatury ustawiony w skanerze nie zgadza się z układem w systemie operacyjnym. Ustaw w skanerze układ zgodny z komputerem (najczęściej US lub polski programisty), korzystając z kodów konfiguracyjnych z instrukcji.